De jeugdzorg is toe aan een informatie-inhaalslag

De afgelopen jaren heeft de jeugdzorg in een kramp gezeten. Het besef dat de bestuurlijke kluwen en organisatorische fragmentatie niet houdbaar waren, werd breed gedeeld. Aan de andere kant duurt het lang voordat er duidelijkheid is over stelselwijzigingen. De stilstand was ook zichtbaar in de informatievoorziening. Het is tijd om een stevige inhaalslag te maken nu het stelsel weer in beweging komt.

Door Ton Monasso

 

Informatievoorziening in de jeugdzorg is lang geen thema geweest door onzekerheid over het jeugdzorgstelsel…

De afgelopen jaren is veelvuldig gediscussieerd over de verbetering van de organisatie van de Nederlandse jeugdzorg. Die discussie heeft voor enige verlamming gezorgd in de innovatie en bedrijfsvoering van de betrokken partijen. Grote investeringen in de organisatie, in medewerkers of de informatievoorziening zijn vaak uitgebleven doordat er onzekerheid was over de toekomst en daarmee over de mogelijkheid tot terugverdienen. Het huidige kabinet heeft een duidelijke richting uitgezet voor de ontwikkeling van het stelsel van jeugdzorg, waarmee aan de onzekerheid binnenkort een einde lijkt te komen.

De jeugdzorg is toe aan een inhaalslag…

Mede door het uitblijven van sommige fundamentele keuzes in het recente verleden, kampt de jeugdzorg met enkele hardnekkige problemen. Door de fragmentatie in de sector en de noodzaak tot samenwerking – een jongere of een gezin trekt zich niets aan van institutionele grenzen – is informatie vaak verspreid over verschillende organisaties. Dit probleem van ‘deelzicht’ vereist niet het domweg combineren van verschillende informatiesystemen, maar een nieuw perspectief op de informatievoorziening op organisatie- en op ketenniveau.

Een ander probleem is dat delen van de jeugdzorg sterk zijn gebureaucratiseerd. Dat is ten koste gegaan van de productiviteit, de professionaliteit en de motivatie van medewerkers in het primaire proces. Administratie vraagt teveel aandacht en verdringt daarmee de aandacht voor het helpen van klanten.

Er is een stevige verbetering nodig in de informatievoorziening…

Zowel het probleem van informatiedeling binnen en tussen organisaties als dat van een parasitaire administratie zijn oplosbaar. Met een modern perspectief op zowel informatievoorziening (welke gegevens zijn in welke uitvoerende processen nodig en hoe worden zij beheerd en gedeeld?) als informatiesystemen (hoe wordt de informatievoorziening technisch ondersteund?) kunnen de effectiviteit en efficiëntie van de jeugdzorgsector significant verbeteren.

…die alleen mogelijk is als instellingen samenwerken

In de jeugdzorg wordt een relatief klein deel van de budgetten uitgegeven aan IT. Opgeteld bij de fragmentatie, is het voor een individuele instelling erg moeilijk om vernieuwing van haar informatievoorziening te kunnen bekostigen. Dat kan veranderen als instellingen samenwerken en daarmee verschillende voordelen behalen:

De jeugdzorg kan veel leren van de recente ontwikkelingen in de ggz-sector. Daar heeft circa de helft van de aanbieders zich verenigd in een gezamenlijk aanbestedingstraject en is een balans gevonden tussen gemeenschappelijkheid en ruimte om af te wijken. De belangrijkste succesfactor is commitment van bestuurders. Vertrouwen zij elkaar, durven ze de eerste stappen te zetten en een beetje geld, maar vooral energie in te brengen?

Ton Monasso is adviseur en onderzoeker bij Zenc, en publiceert regelmatig over informatievoorziening in de jeugdzorg.