Kennis is niet altijd vooruitgang
Ongevalideerde bespiegelingen bij het afscheid van Marjan Grootveld als adviseur bij Zenc
De Britse filosoof John Gray heeft een wat pessimistische blik op vooruitgang. Hij ontkent niet dat er vooruitgang is – die gaat zelfs razendsnel. Maar tegelijkertijd miskent hij elke vorm van vooruitgang – we werpen onszelf steeds weer terug in de tijd.
Die dubbele houding vindt zijn oorsprong in het onderscheid dat Gray maakt tussen twee soorten vooruitgang: technische en morele. Op technisch – zo je wilt: rationeel – vlak bereikt de mensheid steeds grotere hoogten. Degenen die dachten dat met de bronsbewerking het toppunt van inventie wel genaderd was, zouden raar opkijken bij maanlandingen en iPhones. Deze vooruitgang wordt sterk gedreven door kennis, zowel over technologie als over organisatievormen. Het is vrijwel onmogelijk om die kennis te vernietigen. Het is niet langer geconcentreerd in een Egyptische bibliotheek, maar verspreid over ten minste het gehele noordelijk halfrond in hoofden, op papieren en in digitale containers.
Zo lovend en optimistisch als Gray is over de technische vooruitgang, zo cynisch is hij over de morele. De mens draait rond in cirkels. Als je niet te ver terug kijkt in de tijd, is er morele vooruitgang te benoemen. De stabiliteit in westerse landen is sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog ongekend. Iets langer geleden al is de slavernij afgeschaft. De absolute armoede is in veel landen gedaald…
Tegelijkertijd voert de mensheid nog vele bloedige oorlogen. We laten nog wel toe dat in ontwikkelde landen hele bevolkingsgroepen tegenover elkaar staan, zonder dat daar enige vorm van winst van te verwachten is. En we laten economische kortetermijnprofijt in de weg staan van de oplossing van het klimaatprobleem.
Of je het nu eens bent met Gray of niet, feit is dat morele vooruitgang veel minder vanzelfsprekend is dan technologische. Op enig moment zal op veel terreinen vooruitgang bestaan, maar die wordt gemakkelijk teniet gedaan door achteruitgang en is daarmee minder duurzaam.
Je zou, als je het schild der precisie aflegt, het verschil ook kunnen bezien met boerenverstand: je kunt de dingen wel goed doen (techniek), maar doe je ook de goede dingen (moraliteit)? Voor adviseurs zit daarin ook een mooie opgave verwikkeld. We zijn snel geneigd om te optimaliseren binnen gegeven kaders, en de dingen daarmee heel goed te doen. Maar we kunnen ook de opgave als zodanig ter discussie stellen. Dat is pijnlijker, maar geeft ook meer voldoening als de resultaten daar zijn. De tevredenheid ontstijgt immers de constatering dat na noeste arbeid de vakantiegelden weer gedekt zijn: je hebt een koppeling kunnen maken tussen je eigen activiteiten en de vooruitgang van de mensheid. Voor zolang het duurt, uiteraard. Want je hebt het publieke domein – die enkele opdrachtgever is maar van tijdelijke aard – weliswaar kunnen behoeden voor slechte adviseurs, daarmee is hun terugkomst slechts uitgesteld.
Voor kennismanagers is de uitdaging om mensen en organisaties echt te laten leren, en de eigen les dat de inspanning in het hier en nu het hardste telt. De vorm van leren waar de mens, zeker als onderworpene aan het publieke gezag, iets aan heeft, is de morele. Nu zijn maar weinig vraagstukken direct voorzien van een scherpe morele lading, het aangaan van de discussie óver in plaats van binnen de gegeven kaders is meer dan de moeite waard.
Marjan Grootveld heeft een passie voor kennismanagement, waarbij het delen van kennis voorop staat. Dat indachtig, is deze bijdrage aan haar afscheidsbundel ook op Voice or exit gepubliceerd, zonder enige pretentie over de waarde ervan.
Print This Post
Leave a Reply
Your message will be published on this website, after approval of the webmaster. If you prefer a personal reply that will not be published, please use the contact form.